‘Die andere’ Schotse politicus is natuurlijk Gordon Brown, de premier van het hele Verenigd Koninkrijk. De problemen van Brown kwamen uitgebreid ter sprake toen ik als onderdeel van een buitenlands persgezelschap werd uitgenodigd voor een gesprek op zijn residentie in Edinburgh.

Het contrast tussen de twee Schotse leiders kan niet groter zijn. ‘Grumpy’ Gordon, wiens populariteit de afgelopen tijd flink gedaald is, lijkt met de dag somberder te kijken. De goedgemutste Alex Salmond is ervan overtuigd dat zijn regering hét succesnummer van Groot-Brittannië wordt, kredietcrisis of niet.

Hij heeft ook reden om vrolijk te zijn. Schotland kreeg in 1999 een eigen parlement. Precies een jaar geleden won zijn Schotse Nationalistische Partij (SNP) voor het eerst de Schotse parlementsverkiezingen. Sindsdien bestuurt Salmond Schotland met een minderheidskabinet. Hoewel zijn regering niet kan leunen op een absolute meerderheid in het parlement, doet hij het verrassend goed. Een meerderheid van de Schotten is tevreden met de nationalistische regering.

“Voor zover ik weet heeft geen enkele regering in West-Europa zulke hoge approval ratings”, kon hij niet nalaten te zeggen. Leuk en aardig natuurlijk. Maar heeft het hem dichter bij zijn ultieme doel gebracht: totale onafhankelijkheid voor Schotland? Salmond wil in 2010 een referendum houden over De Kwestie, maar het is allerminst zeker of dat doorgaat. Er zijn vier scenario’s mogelijk.

- Er komt geen referendum. De drie oppositiepartijen, die samen een meerderheid vormen, blokkeren het voorstel voor een referendum. Een reële mogelijkheid. De oppositie heeft weinig zin in een referendum, al zie je de Schotse Labour-partij steeds meer draaien met haar standpunt. Als de drie oppositiepartijen zich blijven verzetten tegen een referendum, zullen ze afgestraft worden bij de parlementsverkiezingen van 2011, zo is de verwachting van Salmond.

- Er komt een referendum over onafhankelijkheid, maar de meerderheid van de Schotten stemt tegen. Als het referendum doorgaat, is dat de meest waarschijnlijke uitslag. Recente opiniepeilingen laten zien dat slechts een minderheid bereid is voor onafhankelijkheid te stemmen.

- Er komt een referendum, maar dat gaat niet exclusief over onafhankelijkheid. Op het stembiljet krijgen kiezers namelijk een tweede keuze voorgelegd: geen onafhankelijkheid, wel meer autonomie voor Schotland. Salmond staat open voor zo’n optie. Hij vindt wel dat de oppositiepartijen het initiatief moeten nemen voor een dergelijke uitbreiding van het referendumvraagstuk (een slimme zet natuurlijk, want zo verleid je de oppositie alsnog in te stemmen met een referendum). Uit opiniepeilingen blijkt dat een groot deel van de Schotten wel voor meer autonomie is.

- Er komt een referendum en een meerderheid stemt voor onafhankelijkheid. De Schotse regering zal dan onderhandelingen beginnen met de Britse regering in Londen over afscheiding. Het zal geen eenvoudig proces zijn, want Schotland is natuurlijk op talloze manieren vervlochten met de rest van het Verenigd Koninkrijk. En wat doen Engeland, Wales en Noord-Ierland? Blijven die bij elkaar of worden dat ook aparte landen? Salmond wil wel dat koningin Elizabeth de vorstin van Schotland blijft. Het United Kingdom worden dan United Kingdoms. Maar zoals gezegd, dit is de minst waarschijnlijke optie.